نقشه راه صنعت لعاب، كاشي و سراميك ايران

نقشه راه صنعت لعاب، كاشي و سراميك ايران

۱-محسن خواجه امينيان، ۲- محمد صالح اولياء

۱-دانشكده فيزيك دانشگاه يزد، ۲-دانشكده صنايع دانشگاه يزد

چكيده:

كانون هماهنگي دانش و صنعت لعاب، كاشي و سراميك با حضور برخي مـديران صـنعتي، استادان دانشگاه و مديران دولتي براي ايجاد ارتباط موثرتر و نزديك تـر صـنعت و بخـش پـژوهش تشكيل شده است. كانون به منظور دستيابي به برنامهاي منسجم براي توسعه اين صـنعت اقـدام بـه تهيه نقشه راه صنعت لعاب، كاشي و سراميك كشور نموده است كـه ايـن مقالـه نتـايج اصـلي آن را معرفي ميكند. نقشه راه صنعت براي زمان ده سـال بـا چـشم انـداز صـادرات سـالانه ۴۰۰ميليـون مترمربع كاشي در سال ۱۴۰۱ و دستيابي به جايگاه دوم جهاني در صادرات كاشي تهيه شده است. به منظور برنامه ريزي در راستاي چشم انداز صنعت تعداد نه كارگروه تخصصي “طـرح، رنـگ و لعـاب”،”منـابع انـساني”،”بـازار”،”توسـعه زيرسـاخت آزمايـشگاهي”،”بهينـه سـازي فرآينـد توليـد”،”استاندارد”،”محيط زيست و انرژي”،”قطعه سازي و بومي سازي تجهيزات”و”تامين و فـرآوري مواد اوليه”پيش بينـي شـده اسـت كـه وظـايف آنهـا مطالعـه وضـعيت صـنعت، تعيـين راهبردهـا، برنامه ريزي عملياتي پنج ساله و پيش بيني بودجه مورد نياز براي دستيابي به چشم انـداز اسـت. چهـار نوع فعاليت شامل حمايت، هماهنگي، اطلاع رساني و نظارت توسط دبيرخانـه كـانون و اجـراي بقيـه برنامه ها از طريق برون سپاري به انجمن ها يا نهادهاي ديگر انجام خواهـد گرفـت. همچنـين تعـداد چهار مركز يا شركت به عنوان بازوهاي اجرايي كانون پيشبيني شـده انـد كـه عبارتنـد از: “شـركت تخصصي بازرگاني”با وظيفه صادرات محـصولات و واردات مـواد اوليـه،”شـركت تـامين و توليـد قطعات و تجهيزات”با وظيفه طراحي، توليد و تامين قطعات يدكي و تجهيـزات از منـابع داخلـي يـا خارجي،”مركز فناوري سراميك”با وظيفه ايجاد آزمايشگاه مرجع، مركز تخصصي طـرح و رنـگ و انجام پژوهشهاي كاربردي و”مجتمع آموزشي كاشي و سراميك”با وظيفه آموزش افراد شاغل در صنعت در سطح كارداني و كارشناسي. تاسيس شركت هاي پيش بيني شده در ايـن راسـتا بـه وسـيله همكاري و سرمايه گذاري توليدكنندگان كاشي و سراميك صورت ميگيرد.

۱- مقدمه

كمك به بهبود كيفيت زندگي مردم ايران و رفع نياز اساسي بخش صنعت به منظور ايجاد مزيت رقـابتي و ارتقاي توان صادرات، نيازمند افزايش دانش فني و استفاده از فناوري هاي نوين است.اگر چه در سالهاي گذشته، انتقال و توسعه فناوري هاي نوين و بهره برداري از آنها در توسعه كشور نقـش اساسـي ايفـا كـرده است، ولي تكميل چرخه نوآوري و طراحي در كشور ميتواند بخش صنعت را در مسير پيشرفت به حركـت در آورد. در اين راستا كانون هماهنگي دانش و صنعت  لعاب، كاشي و سراميك با همكاري معاونت علمي و فناوري رياست جمهوري و پارك علم و فناوري يزد تشكيل شده است. گام نخست براي شروع فعاليت هاي كانون تهيه نقشه راه براي صنعت لعاب، كاشي و سراميك ميباشد. هدف از تهيه نقشه راه بطـور خلاصـه عبارتند از:

 1-تعيين چشم انداز بلندمدت براي صنعت براي مشخص نمودن جايگاه صنعت در آينده

۲- تعيين گامهاي مياني مناسب و برنامه ريزي براي رشد صنعت

۳-ايجاد هماهنگي ميان تلاش هاي صنعتگران و مديران دولتي براي رشد صنعت در اين نقشه آينده حركت اين صنعت بايد به صورت كمي هدف گذاري شده براي رسـيدن بـه ايـن اهـداف گامهايي با زمانبندي مشخص برنامه ريزي شود.همچنين در نقشه راه ماموريت اجراي هر بخش از برنامه به يكي از نهادهاي مرتبط با اين صنعت واگذار ميگردد.

۲- روش تهيه نقشه راه

براي تهيه اين نقشه از مدل كارت امتيـازي متـوازن )BSC: Balanced Score Card Model( اسـتفاده شـده است]۱[. مدل كارت امتيازي متوازن معمولا به عنوان ابزار كلان نگر مورد توجه است و براي ايجاد هدف و تبديل راهبرد به اهداف بلند مدت و معيارهاي عملكرد بكار ميرود]۱[. اين مدل از چهار ديدگاه مالي، ديدگاه فرآيندي، ديدگاه رشد و يادگيري و ديدگاه مشتري موضوع را بررسي ميكند و اهداف كـلان، اهـداف كمـي، برنامه ها و نوآوري ها را به هم مرتبط ميكند.پياده سازي اين مدل به روشهاي متفاوتي انجـام مـيشـود.از ميان روش هاي شناسايي شده ، مراحل مشترك براي پياده سازي مدل به شرح زير ميباشد:

  • تعريف چشم انداز صنعت
  • ارزيابي محيط داخلي و خارجي
  • تحليل وضعيت راهبردي
  • تعيين راهبردها و اهداف راهبردي صنعت
  • تعريف شاخص ها و تعيين اهداف كمي
  • برنامه ريزي عملياتي براي رسيدن به چشم انداز

براي پياده سازي اين مدل جهت تهيه نقشه راه صنعت لعاب، كاشي و سراميك مثـال هـاي زيـر نيـز مطالعـه شده اند:

  • سه مورد نقشه راه سراميك هاي پيشرفته در صنايع آلمان ]۲[
  • نقشه راه فناوري ديودهاي آلي در شركت فيليپس ]۳[
  • عارضه يابي و برنامه راهبردي صنعت كاشي و سراميك ( تهيه توسط انجمن صنفي توليدكنندگان كاشي و سراميك)  ]4[
  • پيش نويس نقشه راه برخي از كانون هاي هماهنگي دانش و صنعت

براي آنكه نقشه راه بطور مستقيم به مشكلات و مـسايل اصـلي صـنعت بپـردازد و همچنـين از نظـر طيـف گسترده اي از اهالي اين صنعت نيز استفاده شود، پرسش نامه هايي تهيه شده تـا دربـاره راهكارهـا، برنامـه هـا و چگونگي اجراي آن از صاحب نظران و متخصصين صنعت نظرسنجي صورت گيرد.

۳- تعيين چشم انداز صنعت

ميزان صادرات چند كشور مهم در اين زمينه بر اساس آمار منتشر شده در نشريه “مرور جهان سراميك”۱ در شكل ۱ نشان داده شده است]۵[. اين شكل نشان ميدهد ميزان صادرات تمام رقباي ايران بـه جـز چـين در حال كاهش بوده يا با ركود همراه است. پس از چين تنها كشوري كه با رشد زياد صادرات همراه است ايـران ميباشد. بنابراين ميتوان انتظار داشـت بـا يـك برنامـه ريـزي صـحيح و درسـت بتـوانيم حـضور پررنـگ و چشمگيري در بازارهاي صادراتي دنيا داشته باشيم.

شكل۲ نمودار ميزان صادرات كشور در شش سال گذشته از سال ۱۳۸۵ تا سال ۱۳۹۰را بـر اسـاس همـان آمار نشان ميدهد.اين نمودار نشان ميدهد چنانچه روند صادرات كشور در سالهاي آينـده بـا همـين رونـد گذشته باشد، ميزان صادرات به حدود ۴۰۰ ميليون مترمربع در سال ۱۴۰۱ خواهد رسـيد.بـا در نظـر گـرفتن آينده نگري انجام شده در اين نمودار و نيز توجه به اين موضوع كه سرانه مصرف داخلي كاشـي و سـراميك

بطورنسبي بسيار زياد است و امكان افزايش آن در آينده بسيار سخت ميباشد، اين نتيجه بدست ميآيـد كه چشم انداز آينده صنعت بايد بر پايه صادرات قرار گيرد.

بنابراين چشم انداز صنعت لعاب، كاشي و سراميك در ۱۰ سال آينده صـادرات حـدود ۴۰۰ ميليـون مترمربـع كاشي در سال ۱۴۰۱ تعيين شد كه در اين صورت جايگاه ايران در ميـان صـادركنندگان جهـاني بـه جايگـاه دومي جهان، پس از چين، خواهد رسيد. براي رسيدن به چشم انداز تعيين شده بايـد راهبردهـا و برنامـه هـايي انتخاب شود تا با اجراي اين برنامه ها در مدت زمان مشخص بتوان به چشم انداز دست يافت. هـر چنـد رشـد توليد براي رسيدن به چشم انداز بسيار ضروري است، اما شايد مهمتر از آن ارتقاء كيفيت محصولات توليـدي ميباشد. چرا كه براي رسيدن به چشم انداز تعيين شده بايد به بازارهـاي جديـد وارد شـد و لازمـه ايـن كـار افزايش كيفيت و كاهش قيمت تمام شده است.

۴- تحليل وضعيت راهبردي صنعت

براي آنكه نقشه راه بطور مـستقيم بـه مـشكلات و مـسايل اصـلي صـنعت بپـردازد و همچنـين از نظـر طيـف گسترده اي از اهالي اين صنعت نيز استفاده شود، پرسشنامه هـايي تهيـه شـده تـا دربـاره راهكارهـا، برنامـه هـا و چگونگي اجراي آن از صاحب نظران و متخصصين صنعت نظرسنجي صورت گيرد.اين پرسـشنامه هـا در اختيـار 35 شركت توليدي قرار گرفته است.در اين پرسشنامه سوالهايي درباره نقـاط قـوت، ضـعف، فرصـت و تهديـد صنعت نيز انجام شده و از آنها خواسته شده است تا به هر يك از سـوالهـا از۱/۰+تـا۱/۰-امتيـازدهي كننـد.سپس امتياز سوالهـاي انجـام شـده دربـاره هريـك از نقـاط قـوت، ضـعف، فرصـت و تهديـد بطـور جداگانـه ميانگين گيري شده اسـت.مجمـوع ميـانگين هـاي نقـاط قـوت و ضـعف بـا يكـديگر برابـر۰/۱۵+و مجمـوع ميانگين هاي فرصت و تهديد با يكديگر برابر۰/۰۶+بدست آمده است.نتيجه بدسـت آمـده از ايـن نظرسـنجي تحليل وضعيت راهبردي صنعت ميباشد كه در شكل ۳ نشان داده شده است. بر طبق اين نتيجه صنعت لعـاب، كاشي و سراميك از نظر قوت-ضعف و فرصت-تهديد در وضعيت مناسبي قرار دارد و اين نتيجـه نويـد خـوبي براي فعاليت در اين صنعت ميباشد.با توجه به تحليل وضعيت راهبردي بدست آمده نوع سياست انتخابي بـراي آينده اين صنعت سياست تهاجمي است كه البته با چشمانداز انتخاب شده براي كانون نيز مطابقت دارد.

۵-تعيين راهبردها، اهداف راهبردي و كارگروه هاي تخصصي

راهبردهاي مورد نظر براي نقشه راه بر پايه نوع سياست تهـاجمي كـه از نتيجـه تحليـل وضـعيت راهبـردي صنعت بدست آمد، انتخاب ميشود.اهداف راهبردي نيـز از راهبردهـا بدسـت مـيآينـد.راهبردهـا و اهـداف راهبردي انتخاب شده براي صنعت لعاب، كاشي و سراميك در جدول ۱ آمده است .

براي رسيدن به اهداف راهبردي به تعدادي كارگروه هاي مطالعاتي نياز است تا در هـر زمينـه بطـور ويـژه  مساله را بررسي كرده و متناسب با اهداف برنامه ريزي نمايد.بطور كلي مسايل مربوط به صنعت را ميتوان به نه كارگروه تخصـصي جداگانـه تقـسيم كـرد. نـام و ماموريـت كـارگروه هـا در جـدول ۲ آمـده اسـت. كارگروههاي تخصصي برپايه شرح خدمات تعيين شده كار خود را آغاز كردند.نتيجه كار آنها ارائـه برنامـه عملياتي مربوط به حوزه كاري خود براي دستيابي به چشم انداز نقشه راه صنعت است. بـا توجـه بـه آنكـه درصد بسيار بزرگي از اين صنعت به بخش خصوصي تعلق دارد مسووليت اجراي بيشتر برنامه ها به بخـش خصوصي واگذار شده است.

 

راهبردها، اهداف راهبردي، كارگروه ها و ارتباط آنها با يكديگر در شكل ۴ آمـده اسـت.ايـن شـكل راهنمـاي اصلي و صفحه نخست نقشه راه است.

۶- نتايج مطالعات

چكيده اي از برنامه ها و فعاليت هاي پيش بيني شده در نقشه راه صنعت لعاب، كاشي و سـراميك در جـدول ۳ آمده است.فعاليت هاي پيشنهاد شده در نقـشه راه بـه دو دسـته فعاليـتهـاي حمـايتي و نهادسـازي تقـسيم ميشود. براي هر ماموريت پيش بيني شده نهادي تاسيس ميشود كه آن وظيفه را انجام دهد.عـلاوه بـر آن فعاليت هاي حمايتي ديگري در راستاي همان ماموريت پيش بيني شده كه دبيرخانه انجام ميدهد تـا از همـه ظرفيت هاي كشور براي پيشبرد آن ماموريت استفاده شده باشد.

شكل ۵ تصويري كلي و خلاصه از برنامه ها و حمايت ها و همچنين نهادهـا و مراكـز تخصـصي ايجـاد شـده  توسط كانون را نشان ميدهد.تاسيس”مركز فناوري سراميك”از جمله برنامه هاي پيش بيني شده براي اين صنعت است. مركز طرح و رنگ و آزمايشگاه مرجع زيرمجموعه مركز فناوري سراميك قرار مـيگيـرد. مركـز فناوري سراميك همچنين رسالت تحقيق و توسعه در زمينه كاشي و سـراميك را نيـز بـر عهـده دارد. مركـز فناوري سراميك ايران با حمايت دولت و شركت هاي كاشي و سراميك در پـارك علـم و فنـاوري يـزد هـم اكنون در حال راه اندازي است.”شـركتهـاي تخصـصي بازرگـاني”نيـز بـراي تخصـصي كـردن صـادرات محصولات و همچنين تامين و فرآوري مواد اوليه پيش بيني شـده انـد.شـركتهـاي تخصـصي بازرگـاني بـا مشاركت توليدكنندگان كاشي و سراميك و حمايت دولت تاسيس ميشود.اين شركت با ايجاد دفتـر و شـعبه در كشورهاي مختلف ميتواند راه را براي مبادلات بين المللي مانند ورود مـواد اوليـه و صـادرات محـصولات هموار سازد.”شركت تامين و توليد قطعات و تجهيزات”براي طراحي و توليد قطعات و تجهيزات و همچنين تامين تجهيزات از منابع داخلي و خارجي پيش بيني شده است.شركت تامين و توليد قطعـات و تجهيـزات بـا برقراري ارتباط با مراكز تخصصي و توليد قطعات در كشور زيرساخت توليد قطعـات و تجهيـزات در كـشور را فراهم كرده آنها را از توليد كنندگان قطعه خريداري نموده در اختيار مصرف كنندگان قرار مـيدهـد.شـركت تامين و توليد قطعات و تجهيزات ميتواند آن بخش از قطعاتي را كه امكان ساخت آنها در داخل وجود نـدارد از منابع خارجي تهيه نموده در اختيار مصرف كنندگان قرار دهد.شركت تامين و توليد قطعات و تجهيزات نيز با مشاركت توليدكنندگان كاشي و حمايت دولت تاسيس ميشود.”مجتمع آموزشي كاشـي و سـراميك”نيـز نهادي است كه با حمايت و زير نظر كانون تاسيس ميشود و وظيفه آمـوزش افـراد شـاغل در صـنعت را در سطح كارشناسي، كارداني و پايينتر بر عهده دارد.شكل هاي ۳ و ۴ و جدول ۳ بر روي هـم تـصوير كلـي و نسبتا مناسبي از برنامه هاي نقشه راه را نشان ميدهد.

۷- تشكر و قدرداني

سپاس خداي را كه ستايش تنها او را سزاست.اين سند به سـفارش كـانون همـاهنگي دانـش و صـنعت لعـاب، كاشي و سراميك تهيه شده است.از دفتر تجاري سازي معاونت علمي و فناوري رياست جمهوري، پارك علـم و فناوري يزد و كانون هماهنگي دانش و صنعت لعاب، كاشي و سراميك كه حمايت مالي ايـن پـروژه را برعهـده گرفتند سپاسگزاري ميشود.از همه افرادي كه در تهيه اين سند كمك كردنـد، انجمـن توليدكننـدگان كاشـي و سراميك كشور، انجمن توليد كنندگان كاشي و سراميك ميبد، انجمن لعاب و رنگدانـه هـاي سـراميكي ، دبيـران كارگروه ها و مجموعه مشاوران كه ما را از نظر ارزشمند خود بـراي بهبـود وضـعيت صـنعت بهـره منـد سـاختند سپاسگزاري ميشود.همچنين از شركت شهرك هاي صنعتي استان يزد، خوشه كاشي سراميكي استان يزد كه بـا ارائه اطلاعات و گزارش هاي سازنده خود به كاملتر شدن نقشه راه كمك كردند، تشكر و قدرداني ميشود . 

مراجع

۱.محمد صالح اوليا، سيد ناصر مدرسي، محسن بهجت، سلاله شهوازيان،”آشنايي با سيستمهاي ارزيـابي عملكرد”، نص،۱۳۸۹

  • ۲. J. Rِodel, A. B. N. Kounga, M. Weissenberger-Eibl, D. Koch, A. Bierwisch, W. Rossner, M. J. Hoffmann, R. Danzer, G. Schneider, Journal of the European Ceramic Society 29 (2009) .1549
  • 3. G. Heusler, Philips Lighting, The Atlantic Laser and Optics Forum, Nov. 8 (2006).

4.عارضهيابي و برنامه راهبردي صنعت كاشي و سراميك، انجمن صنفي توليدكنندگان كاشـي و سـراميك ايران، شركت فرآيندسازان پارس،۱۳۸۹.

۵. Ceramic World Review, n 93, Sep. 2011.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

برگشت به بالا
فروشگاه آنلاین طرح کاشی و سرامیک